Connectivisme: de nieuwe leertheorie?

Connectivisme wordt beschouwd als de “leertheorie” van het nieuwe tijdperk (met als grote namen George Siemens en Stephen Downes). Individuen leren en werken in een genetwerkte omgeving. Deze omgeving wordt in de huidige maatschappij gekarakteriseerd door chaos, informatie-explosie, veranderende omgevingen, vernieuwingen, … . Wat er geleerd wordt verandert constant en wordt mede bepaald door anderen. De rol van de begeleider verschuift meer in de richting van het ontwerpen en onderhouden van netwerken en lerenden met elkaar en met de buitenwereld in contact brengen. Op de studiedag gaf Valère Awouters (Katholieke Hogeschool Limburg) een inleiding over deze nieuwe leertheorie.

Meer info over connectivisme: http://en.wikipedia.org/wiki/Connectivism_(learning_theory)

De praktijktoets

Collaboratief leren op een manier zoals in het connectivisme bedoeld, wordt praktisch haalbaar door tools in te zetten. Zowel Ruben Jans (Katholieke Hogeschool Limburg) als Margarita Pérez-Garcia (MENON Network) somden heel wat interessante tools op die collaboratief leren zouden kunnen ondersteunen: van de elektronische leeromgeving (zoals Moodle of Blackboard), over Web2.0-toepassingen (micro)blogs (zoals Twitter), Wiki’s, RSS (zoals RSS Writr), … tot toepassingen die momenteel in ontwikkeling zijn zoals Google Wave, Opera Unite, Windows Live Mesh, …

Enerzijds bieden deze tools heel nuttige functionaliteiten, anderzijds biedt geen van deze tools alle nodige functionaliteiten. Een oplossing is mogelijk te vinden in het combineren van een ‘klassieke’ ELO (zoals Moodle) met de nieuwste Web2.0-tools. In het praktijkvoorbeeld dat Margarita Pérez-Garcia voorstelde, werden enkele knelpunten duidelijk bij zo’n oefening: de web2.0-tools en de leeromgeving kunnen niet met elkaar communiceren, zowel de lesgever als de cursist worden verondersteld zich een weg te banen doorheen de voor hen nieuwe tools, je krijgt een overvloed aan paswoorden, lesgevers worden verondersteld deze tools didactisch verantwoord te kunnen inzetten, …

Slotsom: de kans is groot dat de leeromgeving uiteindelijk een chaos wordt, waar nog de lesgever, noch de cursist hun weg in vinden. Die benadering moge dan wel dicht aansluiten bij het connectivisme als leertheorie, werkbaar is het ongetwijfeld niet.

Besluiten dat het connectivisme dan geen nuttige theorie is, of dat het creëren van een meer uitdagende omgeving – ruimer dan de besloten ELO’s die we nu kennen – niet nodig is, is zeker een stap te ver. Wel is het – voor mij - duidelijk dat er nog heel wat obstakels weggewerkt dienen te worden, zowel van technische, organisatorische als didactische aard.

De lesgever

Wouter Hustinx (Provinciale Hogeschool Limburg) ging – aan de hand van enkele praktijkvoorbeelden – dieper in op de rol van de lesgever. Aan de hand van zijn verhaal werd duidelijk dat je als lesgever bewust kan (en moet) omgaan met de mate waarin je de cursisten zelf hun weg laat zoeken in de chaos aan informatie en netwerken. Een handig hulpmiddel daarbij zijn de ontwerpdimensies (zie de leermodule die Wouter mee uitwerkte in de Toll-redactie: module ‘ontwerpdimensies’ op http://www.toll-net.be/boek/download ): als lesgever kies je of de leerinhouden al dan niet centraal worden aangeboden, bepaal je of er individueel of in groep wordt gewerkt, geef je veel of weinig inhoudelijke of vormelijke sturing. Als je rekening houdt met deze dimensies, je leerdoelen en je doelgroep, wordt het in praktijk brengen van enkele principes van het connectivisme al iets haalbaarder.

Motiveren

Nog voor Wouter Hustinx en Margarita Pérez-Garcia, kwam Dirk Kenis (PHL, iForumConsult) aan het woord. Hij gaf eerst enkele brede kaders mee om die daarna te illustreren met voorbeelden uit de bedrijfswereld. Gezien de hoeveelheid aan interessante inzichten die hij meegaf op 40 minuten, doe ik hier geen poging om deze op te sommen (ik hoop dat de slides binnenkort terug te vinden zijn op www.be-odl.org ).

Wat mij bij zijn presentatie opviel, is dat ook in de bedrijfswereld – net zoals in de onderwijs- en opleidingsinstellingen – samenwerkend leren (binnen een ‘community’) niet steeds vanzelfsprekend is. Níet in de eerste plaats omwille van de technische problemen en zelfs niet omwille van de didactische uitdagingen, maar omdat je bij samenwerkend leren nog meer een beroep doet op de intrinsieke motivatie van de cursist en op zijn bereidheid om enthousiast – zonder verplicht te worden - bij te dragen.

Een gemotiveerde cursist, die bewust zijn eigen leren stuurt, zal zich wellicht met plezier een weg banen door de veelheid aan informatie en de netwerken die hij of zij vindt. En wellicht zullen vele van deze gemotiveerde cursisten ook graag nieuwe tools aanleren die hen kunnen helpen om samen met anderen te leren.
Is het Connectivisme een leertheorie op maat van deze groep gemotiveerde cursisten?
Of is het tijdperk voor deze nieuwe leertheorie toch nog niet aangebroken?

Zowieso biedt het Connectivisme ongetwijfeld handvaten om na te denken en proactief te werken aan het onderwijs en de opleidingen van de toekomst. En ondertussen kan vanuit de huidige visies op leren stap voor stap samen gewerkt worden aan technologie-ondersteund levenslang leren.